Een vreemde zaak over een tandenborstel en een portemonnee

De zaak.

Waarom:Een mijnheer uit Tuitjenhorn zou in Schagen een portemonnee en twee tandenborstels hebben gestolen.

Uitspraak:Vrijspraak en schuldig.

Snel, slim, selectief, simpel en samenlevingsgericht. Dat zijn de pakkende woorden achter de ZSM-aanpak van veel voorkomende criminaliteit die het Openbaar Ministerie een paar jaar geleden heeft geïntroduceerd. De aanpak van eenvoudige misdrijven als diefstal, mishandeling en vernieling was in de ogen van het Openbaar Ministerie ineffectief geworden. Lange doorlooptijden, bureaucratie en weinig communicatie met de betrokken partijen zorgden voor een ‘sluipende crisis’. Bij ZSM krijgen verdachten tegenwoordig buiten de rechter om van het OM een strafbeschikking (betalen of weigeren en dan alsnog voor de rechter), of komen zo snel mogelijk voor de politierechter.

Markt

Zo ook Avak* uit Tuitjenhorn, die twee maanden geleden werd aangehouden omdat hij op de markt van Schagen een portemonnee zou hebben gestolen. Verkoopprijs €5,95. Hij kreeg na zijn vrijlating op het politiebureau meteen een ‘ZSM’ dagvaarding mee. Een jaar eerder zou Avak, ook in Schagen, twee elektrische tandenborstels hebben gesloten bij een drogisterij. Dat is dus minder ZSM. Hoe dan ook, Avak staat vandaag voor beide zaken in zaal 2 van de rechtbank in Alkmaar tegenover politierechter Haverkate. Geheel ten onrechte, aldus de uit Armenië afkomstige Avak. Hij gaat erbij staan. Mag, hoeft niet, vertelt de politierechter.

Borstzak

Wat er gebeurde op de markt in Schagen? Avak was op zoek naar een nieuwe portemonnee. “Ik legde de nieuwe portemonnee op de oude om ze te vergelijken. De marktkoopman was bezig met een klant en wilde mij niet helpen. Ik moest wachten, maar dat kon niet omdat ik mijn kind van school moest halen. De man van de kraam pakte de portemonnee af en zei dat ik niet had betaald. Toen ben ik weggelopen, zonder de portemonnee. Even verderop hoorde ik ‘Stop, politie’.” De marktkoopman heeft een ander verhaal: hij liep achter Avak aan, zag dat hij de zwarte sleutelportemonnee uit zijn borstzak haalde en het prijsje eraf peuterde. “Ik pakte de portemonnee en zei dat hij van mijn spullen af moest blijven”, citeert de politierechter uit het dossier. De politieagenten en de marktmeester hebben niets gezien. Avak: “Ik schaam mij dood dat ik hier nu zit.”

Tandenborstels

Nu de twee elektrische tandenborstels. Avak gaat weer staan en legt omstandig uit wat er gebeurde op die novemberdag in 2013: “Ik was naar Schagen gegaan voor een goede elektrische tandenborstel voor mijn moeder. Mijn dochtertje bleef met mijn moeder in de auto en ik ging met mijn vrouw de drogisterij binnen. Ik heb de mevrouw in de winkel gevraagd of ik de tandenborstel aan mijn moeder mocht laten zien. Ze zei ja, maar even later mocht het niet meer omdat mijn moeder in de auto zat. Ik heb mijn papieren op de toonbank gelegd en heb de tandenborstel teruggebracht. Een paar maanden later vroeg de politie mij langs te komen. De winkelmevrouw heeft mijn papieren opengemaakt en mijn adres doorgegeven aan de politie.”

Videobeelden

Avak heeft één tandenborstel mee naar buiten genomen en weer teruggelegd. Zegt hijzelf. Als de mevrouw van de drogisterij een dag later de videobeelden van die ‘rare mijnheer’ bekijkt, ziet ze dat hij twee tandenborstels in zijn kleding stopt. Politie erbij. Een agent kijkt ook naar de beelden en inderdaad: één elektrische tandenborstel (winkelwaarde 18 euro) verdwijnt in een jasmouw, de andere in zijn rechterbroekzak. “Kan ik die beelden ook zien?”, vraagt Avak. “Ze zijn niet bewaard”, zegt de officier van justitie . “Tegenwoordig worden potentieel belastende beelden wél standaard bewaard, maar als een agent op ambtseed verklaart dat hij heeft gezien dat u die tandenborstels heeft gestolen, dan hecht ik daar toch veel waarde aan”, zegt de politierechter. “Dus een agent kan gewoon liegen?”, roept Avak, die allengs luidruchtiger wordt. Haverkate onverstoorbaar: “Het is mij duidelijk dat u niet zo veel geloof hecht aan waarneming van de agent.”

Liegen

Officier van justitie Henri Tillart kan weinig met de portemonnee. “De officier gaat staan, u kunt blijven zitten”, zegt de rechter maar even tegen Avak. ‘Ik vraag om vrijspraak. Er is maar één verklaring, van de marktkoopman. De marktmeester is er later bij gekomen.” Maar dat mijnheer tenminste één elektrische tandenborstel heeft gestolen, acht hij wel bewezen. “De verdachte gedroeg zich merkwaardig, maar dat wil niet zeggen dat hij iets heeft gestolen. De camerabeelden liegen echter niet. Daarop ziet een politieagent dat de verdachte twee tandenborstels in zijn jas en in zijn broek stopt. Hij heeft er één teruggeven, waarmee alleen maar bewezen kan worden dat hij één tandenborstel heeft gestolen.” De officier van justitie houdt er rekening mee dat het om een oud feit gaat, maar ook met een eerdere veroordeling voor winkeldiefstal in begin 2014. “Die zaken hadden gelijk behandeld moeten worden. Ik zal mijn eis daarom matigen.” Hij eist een geldboete van tweehonderd euro. De vordering van de drogisterij van 251,01 euro vindt hij te onduidelijk om toegewezen te worden.

Toestemming

Raadsvrouw Elke Julius meent dat Avak op alle fronten moet worden vrijgesproken. “De officier van justitie vertelde net dat de zaak van de portemonnee niet bewezen kan worden. Dat ben ik met hem eens, maar ook in de zaak van de tandenborstels dient vrijspraak te volgen. Aan de hand van de aangifte van de drogisterij en de verklaringen van mijn cliënt kan diefstal niet worden bewezen. Hij heeft de tandenborstel met toestemming laten zien aan zijn moeder en weer teruggebracht. De camerabeelden zouden het bewijs moeten leveren dat mijn cliënt de tandenborstels heeft gestolen. Maar die beelden zijn er niet. Er zou op te zien zijn geweest dat mijn cliënt een tandenborstel onder zijn jas deed en dat hij een product in zijn rechterbroekzak stopte. Wat dat was, wordt niet duidelijk. Het is onjuist dat op de videobeelden te zien zou zijn dat mijn cliënt tandenborstels steelt. Omdat de beelden weg zijn, verzoek ik u de beschrijving van de beelden buiten beschouwing te laten. De inhoud is oncontroleerbaar.”

Discriminatie

Avak is behoorlijk kwaad als de politierechter hem vraagt of hij nog wat wil zeggen. “Het is allemaal discriminatie. Dat was vroeger niet. Als je nu bruine ogen en zwart haar hebt dan ben je een dief.” “Laten we teruggaan naar de zaak”, zegt politierechter Haverkate, die om te beginnen ook vindt dat de aangifte in de zaak van de portemonnee niet wordt ondersteund door bewijs. Vrijspraak dus. “Maar dat geldt niet voor de tandenborstelkwestie. Dat de beelden niet beschikbaar zijn, betekent niet dat het proces-verbaal van de politieman die de beelden heeft gezien onbruikbaar is. Ik vind de eis van de officier van justitie redelijk en ik leg u een geldboete op van tweehonderd euro of vier dagen hechtenis als u niet betaalt. Ik kan de vordering van de drogist niet helemaal wegwimpelen. Ik ga uit van de goedkoopste tandenborstel van 18,10 euro, of een dag hechtenis. Dat bedrag moet u aan de drogist betalen.”