Radboud onderzoek: Jongeren over social media: 'Luister ook naar ons'

Er is veel discussie over de rol van sociale media in het leven van jongeren. Maar wat vinden jongeren daar eigenlijk zélf van? Er wordt in ieder geval onvoldoende naar ze geluisterd, geven ze zelf aan in een nieuw onderzoek van de Radboud Universiteit.

Het rapport schetst hoe jongeren sociale media ervaren, en hoe volgens hen een prettigere online omgeving tot stand moet komen.

Het rapport is gebaseerd op verschillende een-op-een en groepsgesprekken met jongeren van 12 tot en met 16 jaar. "We wilden ze betrekken bij de discussie over sociale media. Er wordt veel over het sociale mediagebruik van jongeren gepraat, maar we horen te weinig wat ze er zelf van vinden", vertelt Lara Vreeswijk, onderzoeker bij de Radboud Universiteit en een van de auteurs van het rapport. "Dit rapport laat in hún woorden zien wat ze nodig hebben."

Want sociale media levert ze ook heel veel op, en dat wordt volgens de jongeren nog weleens vergeten. "Contact hebben met vrienden, nieuwe vrienden maken, dat noemen ze als de fijnste aspecten van sociale media. Daar zitten wel keerzijdes aan: cyberpesten en ongewenst mannelijk contact. Een vervelende reactie van iemand verwijderen, dat kun je zelf nog doen, maar je komt toch al gauw in aanraking met vervelende of ongewenste berichten van onbekenden," legt de onderzoekster uit.

Vreeswijk:  "Ook vinden veel jongeren het gewoon heel leuk om te interacteren met al die content. Stories van vrienden of influencers bekijken, of zelf een challenge nadoen, wordt doorgaans als positief gewaardeerd. Daarnaast gebruiken ze het om nieuwe hobby's te leren en om snel vragen beantwoord te krijgen." Het struikelpunt daar: dat kan ook heel verslavend werken. "Door de algoritmes van grote techbedrijven verlies je al gauw de tijd uit het oog, apps als TikTok en Instagram doen alles om je aandacht vast te houden. Jongeren voelen zich daarin soms machteloos."

Juist die rol van algoritmes vormt volgens jongeren een belangrijk onderdeel van de oplossing. Zij vinden dat platforms meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor een veiligere online omgeving. "Zij moeten maatregelen nemen om hun platforms veiliger en minder verslavend te maken. Jongeren zien dat niet als iets waar zij zelf veel invloed op hebben; ze verwachten echt actie van de ontwikkelaars," legt Vreeswijk uit. Jongeren noemen bijvoorbeeld strengere contentregulatie, betere moderatie en beperkingen op verslavende algoritmes.

Een oplossing vanuit de overheid heeft niet de voorkeur van deze groep. Vreeswijk: "Een sociale mediaverbod voor jongeren, zoals bijvoorbeeld in Australië, lost bijvoorbeeld niet de bredere problemen die ze ervaren op. Leeftijdsverificatie kun je makkelijk omzeilen, zo geven ze aan, en je haalt er ook de positieve aspecten van sociale media mee weg."

Van ouders en scholen verwachten jongeren vooral dat zij meedenken, meeluisteren en begeleiden. "Ze willen ruimte om te vertellen wat ze online meemaken, zonder dat dit direct leidt tot strenge regels. Door als ouder de telefoon af te pakken, of door een smartphoneverbod op school in te stellen los je niet alle problemen op. Probeer als ouder te begrijpen waarom jongeren op sociale media zitten en wat ze daar doen en ga op school in gesprek over mediawijsheid mét de jongeren. Door in gesprek te gaan, kunnen scholen en ouders beter aansluiten bij wat ze nodig hebben. Want jongeren weten zelf heel goed wat er speelt."

Het volledige publieksrapport kan gedownload worden via de website van de Radboud Universiteit.